Το «έν», όπως και το «ον», πολλαχώς λέγεται. Κι είδε ο Αριστοτέλης μέγιστον έργο του φιλοσόφου να είναι το να διαφορίσει τις σημασίες, για να θεραπεύσει από τα παράδοξα, τις απορίες (δηλαδή αδιέξοδα του νου) και, κυρίως, τις απάτες των σοφιστών. Πώς νοείται, και πόσον έγκυρη είναι η έννοια του «ενός» που επαγγέλλεται η ομοσπονδία, που συζητούν κι έχουν συνομολογήσει (έστω... ανομολόγητα) οι ηγέτες μας;

Είναι, αυτό, το εν της «μίας» κυριαρχίας; Αλλά, για πρώτη φορά από της συστάσεως της ενιαίας κυπριακής δημοκρατίας, η κυριαρχία αυτή μερίζεται, διαμοιράζεται. Κι οι Τουρκοκύπριοι γίνονται συνέταιροι, όχι στην διακυβέρνηση μόνον, όπως το 1960 (όσον καταστροφικά), αλλά και στην ίδια την κυριαρχία του κράτους, του οποίου καθίστανται, όπως και οι δικοί τους... κυρίαρχοι ιδιοκτήτες και συνιδιοκτήτες, και συγκυρίαρχοι του κράτους μας. Φρούδα, και σόφισμα για νηπίους, η «ενότης» της «μίας» κυριαρχίας.

Εξ άλλου, μοιρασμένη κυριαρχία, σημαίνει ξένη επικυριαρχία. Κι αυτό, η ομοσπονδία δηλαδή, παραπέμπει στην ίδια την ιστορία του Κυπριακού και την υποθηκευμένη ανεξαρτησία που μας επιφυλάχθηκε. Η απειλή του Χόπκινσον («δεν θα υπάρξει ποτέ πραγματική ανεξαρτησία στην Κύπρο»), να συνιστά αδήριτη κατάρα, που δεν μετακινήθηκε ποτέ από τους σχεδιασμούς των επικυριάρχων και... τοποτηρητών. H διζωνική συνιστά, έτσι, την δι? αυτοκτονίας «κρατοκτονία» της Κύπρου. Έτσι, όχι μόνον έν κράτος δεν θα είμεθα, ούτε καν κράτος, με την έννοια της κυριαρχίας κι ανεξαρτησίας που αναγνωρίζει η διεθνης νομοθεσία στα κράτη.

Να πρόκειται για το έν της μίας διεθνούς εκπροσώπησης; Μα, σημαντικό στοιχείο στην ομοσπονδία που συζητάται είναι η δυνατότητα αυτόνομης εκπροσώπησης των «υπο-ενοτήτων», sub-units, της ομοσπονδίας. Και μάλιστα, με υπόλογη, στις συμφωνίες που θα συνάπτουν, την ίδια την κεντρική κυβέρνηση, όπως με τους άσωτους υιούς που βαραίνουν το πατρικό σπίτι με τα χαρτοπαικτικά τους χρέη. Ήδη, μας ζητούν, και το δίδουν χαρούμενα ο ηγέτες μας, αναγνώριση, από την ομόσπονδη Κύπρο, των διεθνών συμφωνιών που έχουν, οι «σύνοικοι», συνάψει εν παρανομία.

Το έν , ίσως, της ιθαγένειας; Μα, βασικό πρόβλημα των ομοσπόνδων κρατών, είναι αυτή ακριβώς η σύγχυση της ιθαγένειας. Αν δηλαδή, τα μέλη των συνιστώντων κρατών ή κρατιδίων ή ενοτήτων, θα οφείλουν προσήλωση, ως υπήκοοι στο κρατίδιο τους ή στην κεντρική κυβέρνηση, αν θα είναι άμεσα πολίτες της Δημοκρατίας ή μέσω της φυλετικής τους ταυτότητας. Κι αν η Δημοκρατία θα απευθύνεται άμεσα σε αυτούς, ως πολίτες της, ή μέσω των κρατιδίων. Αποικοδομητική ασάφεια κι εδώ, στο τόσο βασικό, και συστατικό της δημοκρατίας, θέμα.

Μήτε προσφέρεται για τον τίτλο του ενός, και η ενότης της ιστορικής συνέχειας της δημοκρατίας. Πρώτον, έχουν κάνει το παν, και τούτο διεσφάλιζε το σχέδιο Ανάν, θυμάσθαι, με τις παρθενογενέσεις και τις αλλαγές της σημαίας και άλλα τερπίτια, να μην είναι μετεξέλιξη, δηλαδή ιστορική συνέχεια, δηλαδή ταυτότητα στον χρόνο, η... «νεοσύστατη» Κυπριακή Δημοκρατία. ΄Ενα νέο, διμερές και δισυπόστατο και συνιδιόκτητο (με ποιούς;) μόρφωμα, που θα είχε την ίδια ενότητα όπως το σπιτικό στο παράξενο ζευγάρι της αμερικανικής κωμωδίας. Χωρίς, όμως εκεί, το φόβητρο της κακιάς, αλυτρωτικής πενθεράς. Και καταλυτικώς φόβητρον θα παραμένει το άλυτον ερώτημα, η απειλή της κρυμμένη σημασίας. Με «επανένωση» εννοείται η επανένωσή μας με ό,τι μας λείπει, με τον κατεχόμενο βορρά, ή η επανένωσή τους, με ό,τι ακόμα μας λείπει. Μια ενότης είναι και το ενιαίον της κατοχής.

Το παράδοξον της ομοσπονδίας
΄Ισως να πρόκειται, για την ταυτότητα της «ενιαίας» δημοκρατίας. Δηλαδή, η ψευδεπίγραφη ταυτότης του Κυπριωτισμού, βάση του ομοποιητικού «nation building» πάνω στο οποίο, δήθεν, θα διασφαλισθεί η συγκολλητική ενότης του εύθραυστου «state building» της ομοσπονδίας. Η ενότης της μορφής, δηλαδή, η μορφική ενότης, που θα έλεγεν ο φιλόσοφος. Αλλά, ήδη η ομοσπονδία, ειδικά η διαιρετική, συνομοσπονδίζουσα ομο-ασπονδία, που συζητάται για την Κύπρο, διασφαλίζει την διάσταση των διεστώτων. Κάνει το παν να διαιωνίσει, βαθύνει και παγιώσει την εθνοτική διαίρεση, αλλά και διένεξη, αναδεικνύοντάς την ως συστατικό στοιχείο της πολιτειακής σύστασης της δημοκρατίας. Στην βιβλιογραφία, οι ειδήμονες της συνεταιρικής δημοκρατίας αναγνωρίζουν την διαιρετική φύση του «consociationalism», με την αγγλική ρουμπρίκα: «it solidifies vertical cleavages».

Ενωτική, λοιπόν, πόσον και πώς, η ομοσπονδία; Το θεμελιώδες ερώτημα για την ομοσπονδία είναι κατά πόσο το πολιτειακό αυτό σύστημα αποτελεί πράγματι στην πράξη τον καλύτερο τρόπο για διαχειριση εθνογλωσσικών διαφορών κι απάμβλυνση των κινδύνων ανάφλεξης εθνοτικών συγκρούσεων. Στην βιβλιογραφία, αλλά και στην διεθνή πρακτική της ομοσπονδίας αναγνωρίζεται το «παράδοξο» της ομοσπονδίας: ότι η ομοσπονδιακή διευθέτηση που αναγνωρίζει την εθνο-γλωσσική διαφορά με σκοπό την πολιτική διαχδείρισή της, είναι και αυτή που ανοίγει τον δρόμο για την τελική αποσύνθεση του κράτους.

Η ομοσπονδία είναι παραδεκτό ότι ενισχύει, βαθαίνει, διαιωνίζει και θεσμοποιεί τις διαιρέσεις που έχει σχεδιασθεί να διαχειριστεί και απαμβλύνει. Οι φερόμενες αρετές της είναι και τα χειρότερα δεινά της. Ο ίδιος ο μέγας οπαδός της ομοσπονδίας και των ομαδικών δικαιωμάτων, Will Kymlicka, σχολιάζει το πρόσωπο του Ιανού της ομοσπονδίας: «Ιδού το παράδοξο της ομοσπονδίας: ενώ παρέχει στις μειονότητες μια λειτουργική διέξοδο από την απόσχιση, την ίδια ώρα καθιστά την απόσχιση μια πιο ρεαλιστική εναλλακτική πορεία στην ομοσπονδία».
Κι η διεθνής πρακτική, και βιβλιογραφία, δείχνουν ότι ειδικά ομοσπονδίες, που βασίζονται σε ένα εδαφικά καθωρισμένο δυαδικό σύστημα, περισσότερο ενισχύουν παρά αμβλύνουν τις προοπτικές σύγκρουσης, αφού καθιστούν την σύγκρουση και την διαφιλονικία και αντιπαλότητα συστατικό και καθημερινό τρόπο του είναι του κράτους. Και καθιστούν το «αδιαίρετο» αγαθό της εδαφικής ακεραιότητας του κράτους διαιρετό και προικοδότηση της απόσχισης.
Τίτος Χριστοδούλου
ΥΠΟΨΗΦΙΟΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΚΟΜΜΑΤΟΣ, (ΛΕΥΚΩΣΙΑ)