Ανατιμήσεις στα τρόφιμα και στην ενέργεια θέτουν το πλαίσιο έντονου προβληματισμού, καθώς απειλείται το μεγαλύτερο μέρος των αναπτυσσόμενων χωρών από τις συνέπειες τους. Το πρώτο τρίμηνο του έτους επισημαίνεται κατά 21% πιο ακριβή από το προηγούμενο τρίμηνο η τιμή του αργού πετρελαίου που ώθησε στην άνοδο της τιμής πολλών τροφίμων.

Μια από τις διαρθρωτικές αιτίες αυτής της αύξησης υπήρξε, σύμφωνα με ευρωπαϊκές και κυβερνητικές επιτροπές, η σταθερή άνοδος της ζήτησης για βασικά τρόφιμα και η αύξηση του παγκόσμιου πληθυσμού. Επίσης η αύξηση της τιμής της ενέργειας έχει επίδραση στις τιμές των τροφίμων μέσω της αύξησης του κόστους των συντελεστών παραγωγής και μεταφορών.

Η επιβάρυνση των ρυθμών αύξησης της απόδοσης των εσοδειών, η ανάδυση νέων αγορών για τα γεωργικά προϊόντα, τα χαμηλότερα επίπεδα αποθεμάτων, οι εξαγωγικοί περιορισμοί που επιβλήθηκαν σε παραδοσιακούς προμηθευτές και η κερδοσκοπία προστίθενται στο σύνολο των παραγόντων που συνέβαλαν στην αστάθεια των τιμών. Ιδιαίτερος ρόλος στην επιβάρυνση των τιμών αποδίδεται στις αυξήσεις των τιμών των καυσίμων που ωθούν στις αντίστοιχες αυξήσεις των τιμών των τροφίμων και σε αυξήσεις του πληθωρισμού, κυρίως στις χώρες του πετρελαιοπαραγωγού αραβικού κόσμου.

Στη βάση των παρατηρήσεων της Παγκόσμιας Τράπεζας οι αυξήσεις της τιμής του πετρελαίου άμεσης παράδοσης ωθούν πολλά εκατομμύρια ανθρώπων στο επίπεδο της φτώχειας και στην κάλυψη των ημερήσιων αναγκών τους με το κατώτερο ημερήσιο εισόδημα. Επισημαίνονται επίσης αυξήσεις στις τιμές του γάλακτος, της ζάχαρης και του καλαμποκέλαιου σε γειτονικά κράτη με την Ακτή του Ελεφαντοστού λόγω της πολιτικής αστάθειας της χώρας, αυξήσεις τιμών τροφίμων στη Λατινική Αμερική λόγω της αύξησης της τιμής του καλαμποκιού και αύξηση της τιμής του σιταριού λόγω της ρωσικής απαγόρευσης στην εξαγωγή του. Παρά το γεγονός ότι δεν είναι εύκολη η διαχείριση των εξωγενών παραγόντων που συμβάλουν στην ακρίβεια, καθίσταται σαφής η ανάγκη εφαρμογής εθνικών οικονομικών πολιτικών που να αποβλέπουν στην εξασφάλιση των καλύτερων μέτρων αντιμετώπισης κλιμακώσεων των διεθνών αγορών τροφίμων.

Σε μια προσπάθεια αποτίμησης της κατάστασης της κυπριακής οικονομίας και καθορισμού των τρόπων αντιμετώπισης των δυσχερών συνεπειών των ανατιμήσεων επισημαίνεται η αναγκαιότητα ανάληψης σύντομων αποφάσεων στο πλαίσιο των ερευνών και δράσεων από την Επιτροπή Προστασίας Ανταγωνισμού σε ευαίσθητους τομείς της οικονομίας, η σημασία του καθορισμού ανώτατων τιμών στην πώληση των καυσίμων και η ανάγκη πάταξης της κερδοσκοπίας και της νοθείας στην αλυσίδα της αγοράς από την παραγωγή ως την πώληση του προϊόντος μέσω της αναζήτησης του ρόλου των παραγόντων καθορισμού της τελικής τιμής του. Απαιτείται επίσης η θεσμική και η οικονομική στήριξη των Συνδέσμων Καταναλωτών που μπορούν να συμβάλουν στην ενημέρωση και άσκηση μιας σωστής καταναλωτικής παιδείας. Μείζονος σημασίας για τις οικονομικά ασθενείς ομάδες του πληθυσμού αποτελεί η λήψη αντισταθμιστικών μέτρων με σκοπό τον περιορισμό των αρνητικών συνεπειών των ανατιμήσεων.

Η άνοδος των τιμών επιβαρύνει την οικονομική κατάσταση των κυπριακών νοικοκυριών και, ως ένα βαθμό, αποτελεί συνέπεια και της αύξησης της φορολογίας, ιδιαίτερα του ΦΠΑ, σε καταναλωτικά αγαθά πρώτης ανάγκης, όπως είναι τα φάρμακα. Είναι γνωστό ότι το ΔΗΚΟ έχει αντιταχθεί στην αύξηση της φορολογίας με σκοπό την αποτροπή της μετακύλησης των φορολογικών επιβαρύνσεων στο κόστος ζωής μέσα από τις αυξήσεις τιμών των προϊόντων, τον περιορισμό της μείωσης της αγοραστικής δύναμης των πολιτών και της ανταγωνιστικότητας των μικρομεσαίων επιχειρήσεων.

Δεδομένης της ανάγκης περιορισμού των ελλειμμάτων του Δημοσίου και προώθησης της δημοσιονομικής εξυγίανση του Κράτους, το ΔΗΚΟ στήριξε την αύξηση του ΦΠΑ σε ορισμένα είδη, όπως τα φάρμακα, για τα οποία η πολιτική της Ευρωπαϊκής Ένωσης επιβάλλει τις αυξήσεις. Υποστηρίζεται η ανάγκη ύπαρξης διαχωρισμού μεταξύ της φορολογίας των φυσικών προσώπων, ώστε ενδεχομένως να επιβαρυνθούν φορολογικά τα πολύ υψηλά εισοδήματα και της φορολογίας των εταιρειών, ώστε με τη μείωσή της να ενισχυθούν οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις για να αντιμετωπίσουν την κρίση και να γίνουν ανταγωνιστικότερες.

Στο πλαίσιο αυτό θα ήταν σκόπιμη η παροχή φορολογικών κινήτρων στις μικρομεσαίες εκείνες επιχειρήσεις που μπορούν να δημιουργήσουν θέσεις εργασίας και να επενδύσουν στην καινοτομία και τις νέες τεχνολογίες, καθώς η ενίσχυση των επιχειρήσεων αυτών θα αποτελέσει και έναν τρόπο καταπολέμησης της ακρίβειας, αφού τις απαλλάσσει από την ανάγκη να αυξήσουν τις τιμές των παρεχόμενων υπηρεσιών τους για να εξασφαλίσουν τη βιωσιμότητά τους. Βασικό παράγοντα ανατιμήσεων αποτελεί η αύξηση των διεθνών τιμών του πετρελαίου και παρεχόμενης ενέργειας, που επιβαρύνει τα τιμολόγια των ημικρατικών οργανισμών, όπως είναι η ΑΗΚ. Καθίσταται επιτακτική η ανάγκη εφαρμογής μιας ενεργειακής πολιτικής με βασικούς στόχους την χρήση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, την επιτάχυνση των διαδικασιών αξιοποίησης του νέου φυσικού πλούτου, του φυσικού αερίου και των πετρελαίων που υπάρχουν στην περιοχή μας.

Η συζήτηση και τα σχόλια της οικονομικής πολιτικής σχετικά με την ακρίβεια θέτουν επιπλέον και την αναγκαιότητα υπολογισμού ενός ξεχωριστού δείκτη τιμών για σκοπούς τιμαριθμικής αναπροσαρμογής των συντάξεων και των κοινωνικών παροχών και το ερώτημα της αντιστοιχίας του Γενικού Δείκτη Τιμών με το πραγματικό κόστος της ζωής των νοικοκυριών. Τα συμπεράσματα μικρότερης ή μεγαλύτερης ακρίβειας από τη μελέτη του δείκτη δεν αποδίδουν αναγκαστικά τις ευθύνες σε κυβερνητικούς χειρισμούς αλλά στους μηχανισμούς λειτουργίας της ελεύθερης οικονομίας. Οι λύσεις όμως θα εξευρεθούν στο πλαίσιο ανάληψης υπευθύνου ρόλου των εμπλεκόμενων και εφαρμογής μέτρων κοινωνικής πολιτικής με αποδέκτες τα νοικοκυριά που καλούνται να διαχειριστούν τις αρνητικές επιπτώσεις των τρόπων άσκησης της ελεύθερης οικονομίας.

*Έλενα Παπαδοπούλου

Μέλος Εκτελεστικού Γραφείου ΔΗΚΟ

Υποψήφια Βουλευτής Λευκωσίας